Hamd Kime Yapılır? – Teşekkürün Adresi Karışınca Hakikat Kaybolur
Bu yazıya net bir iddia ile giriyorum: Hamd yalnızca Allah’a yapılır. Evet, kula teşekkür edilir; fakat hamd—yani mutlak övgü, şükür ve yüceltiş—yalnızca her şeyin kaynağı olana yönelir. Bu ayrımı bulanıklaştırdığımız her an, teşekkür ekonomisinin sahnesinde hakikatin ışığını kısıyoruz. Tartışalım, çekinmeden; çünkü çoğu zaman “nezaket” adına yaptığımız dil kaymaları, inanç mimarimizin taşıyıcı kolonlarını gevşetiyor.
Hamd ile Teşekkür Arasındaki İnce, Kritik Çizgi
Gündelik dilde “hamd” ile “teşekkür”ü aynı torbaya atmak cazip görünür; ama düşünsel maliyeti yüksektir. Teşekkür, aracıyı onurlandırır; hamd, kaynağı yüceltir. Bir doktorun tedavideki emeğine teşekkür ederiz; fakat şifanın imkânını, bedenin iyileşme kapasitesini, sebepleri yaratanı övmek hamddir. Bu farkı unuttuğumuzda iki hataya düşeriz: ya aracıyı mutlaklaştırır, ya da sebep–sonuç ağını putlaştırırız. İkisi de hakikate haksızlıktır.
Yanlış Adrese Giden Övgü: “İnsanlara Hamd” Meselesi
Birine “sana hamd olsun” demek kulağa şiirsel gelebilir; ama düşünün: Bir teknolojinin, bir liderin, bir markanın başarısını “hamd” ile süslemek, insan iradesini ilahlaştırmanın süslü bir yoludur. İyi niyetli bile olsak, dilimiz inancımızı biçimlendirir. “Teşekkür ederim” derken emeği teslim eder; “Elhamdülillah” derken hakiki kaynağı hatırlarız. Bu iki cümleyi yerli yerine koymak, yalnızca dil bilgisi değil, dünya görüşü meselesidir.
Gösteri Kültürü ve “Performans Hamdi”
Sosyal medya çağında hamd, bazen özden çok etiketle ölçülür. Başarının fotoğrafı atılır, altına “Elhamdülillah” yazılır; ama niyet nerede? Hamd, algoritmanın alkışına değil, kalbin hakikatine taliptir. “Hamd ettim, çünkü öyle gerekiyordu” demek, hamdi ritüele indirger. Oysa hamd, şeffaf bir niyet ister: Görünmek için değil, görmek için. Peki biz ne yapıyoruz? Bazen hamdi bir kendini-pazarlama aracına çeviriyor, ardından içimizdeki sessizliğin sesini kıstığımızı fark etmiyoruz.
İhlâs Testi: Niyetle Yüzleşme
Kendimize soralım: “Bu cümleyi yazmasam da aynı şükrü yaşar mıydım?” Cevap “evet”se doğru yoldayız. “Hayır”sa, hamdimiz beğeni bağımlılığına rehin düşmüş olabilir. İhlâs, hamdin görünmez omurgasıdır; omurga eğrilince en görkemli cümleler bile çöker.
Felsefi Zemin: Neden Yalnızca Allah’a?
Hamd, varoluşun bütünüyle ilişkilidir: Başlangıcın, imkânın, anlamın kaynağına yönelir. Kula ve nesnelere yöneldiğinde ontolojik hiyerarşi bozulur; parçaya bütünü yüklemek gibi bir mantık hatası doğar. “Kime hamd ediyorsun?” sorusu, aslında “Varlığın nihai kaynağını nerede konumluyorsun?” sorusudur. Eğer cevap “sebepler” ise, sebepleri üretme gücünü de onlara atfetmiş oluruz; bu da aklın ve inancın ortak paydasında savrulmadır.
Güncel Kör Noktalar: Dil Kaymaları, Kültür ve Pazarlama
Dilimiz, kültürün otopilotudur. “Hamdolsun markamız liderliğe yürüdü”, “Hamd olsun takım şampiyon” gibi kalıplar, niyet saf olsa bile hamdi kurumsal slogana dönüştürür. Bu noktada iki risk çıkar:
- Aşınma Riski: Hamd, enflasyonist kullanımla değer kaybeder; kutsal, sıradana karışır.
- Manipülasyon Riski: Dini dil, pazarlama aracına dönüşür; tüketimle kutsallık iç içe geçirilir.
Kritik soru: “Kutsal dili, gündelik kazanç ve görünürlük için ne kadar esnetebiliriz?” Cevabın sınırı ihlâstır; ihlâs biterse, dilde kalan yalnızca makyajdır.
İnsan Onuru, İlahi Hamd ve Teşekkürün Estetiği
Kula teşekkür etmek, insan onurunu yükseltir; emeği görünür kılar. Bu, hamdin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Usta bir zanaatkâra “eline sağlık” der, ardından “Elhamdülillah” diyerek nimetin gerçek sahibine döneriz. Böylece hem etik, hem teolojik denge sağlanır.
Pratik Bir Çerçeve: Dilde ve Hayatta Yerli Yerine Koymak
1) Olay–Aracı–Kaynak üçlemesini ayırt et: Olay (nimet), aracı (sebep), kaynak (Allah). Teşekkür aracıya, hamd kaynağa.
2) Niyet kontrolü yap: Bunu gösteri için mi, şükür için mi söylüyorum?
3) Hamdi yalnızca sonuçta değil, süreçte de yaşa: Başarının öncesinde sabra, sonrasında nimete.
4) Slogan değil, şuur: Az söz, derin idrak.
Provokatif Sorular: Tartışmayı Açalım
— Hamdi “kurumsal iletişim” diline taşıdığımızda, kutsalı araçsallaştırmış olmuyor muyuz?
— Beğeni için paylaşılan hamd ifadesi, görünmez bir riyâ üretmiyor mu?
— Teşekkürün ihmal edildiği bir toplumda hamd sahici kalabilir mi?
— Sebeplere gereğinden fazla güç atfetmek, aklın tevhide verdiği sözü bozmaz mı?
— Çocuklara hamdi nasıl öğretmeli: Ezber cümlelerle mi, yoksa günlük şükür pratiğiyle mi?
Sonuç: Net, Cesur ve Sadelik Yanlısı Bir Tutum
Hamd kime yapılır? Yalnızca Allah’a. Bu cümle, tartışmayı sonlandırmak için değil, tartışmayı doğru zemine taşımak içindir. Çünkü hamdin adresini doğru yazdığımızda teşekkür daha kıymetli, emek daha görünür, dil daha tutarlı olur. Gösteriden arınmış, sahici bir hamd; insanı özgürleştirir, dili arındırır, kalbi berraklaştırır. Geriye tek bir ödev kalır: Her nimeti kaynağına bağlayan, her emeği sahibine teslim eden bir bilinçle yaşamak.